گفت و گوی خواندنی با یک روحانی معمار

هم آخوند است هم معمار! هم مهربان است و هم خوش صحبت!سنش نزدیک یک قرن است،اما صفای دلش از جوانان شادابتر!

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بسیج مهندسین عمران و معماری ، یکی از دوستان رشته مطالعات معماری خبری دادند درباره یک عالم دینی و امام جماعت روستایی در بیرجند که معمار نیز هست و بناهای سنتی را با همان سنجه‌های اصیل ایرانی می‌ساخته است.

این معمار سنتی حرفه‌ای نود و یکساله، معمارزاده‌ای است به نام حاج آقا محمد فولادی، متولد سال ۱۳۰۷ هجری شمسی که در حال حاضر در روستای خور واقع در ۸۰ کیلومتری جاده بیرجند به طبس زندگی می‌کند و امام جماعت این روستا را نیز برعهده دارد. روستایی که حمام زیبا و مسجد جامع و حسینیه و تقریباً نیمی از خانه‌های روستا را خود این عالم ده ساخته است. این روستا یکی از روستاهای هدف گردشگری نیز است که به همت سازمان میراث فرهنگی، نمای برخی کوچه‌های این روستا زیباسازی شده است. البته بهتر آن بود که به جای زیباسازی و بزک کردن ظاهری بدنبال راهکارهای احیای واقعی زندگی در این روستای زیبا می‌بودند.

جهت آشنایی با این معمار سنتی و عالم خوش‌اخلاق و خوش‌بیان و شاعر و نیز برخی از روشهای ساخت و ساز اصیل ایرانی و قواعد طراحی معماری اسلامی، مصاحبه ای با ایشان صورت گرفت که متن تصحیح شده‌ی آن در ذیل می آید.

 

    سلام علیکم حاج اقا!

و علیک السلام

حاج آقا! یک مشکلی که امروز دردانشگاه های ما وجود دارد در بحث معماری، این است که نوع معماری ای که در دانشگاه های ما آموزش داده می شود، از معماری سنتی بصورت کامل منقطع و بریده شده است. یعنی در دانشگاه های ما گفته می شود، یک معماری مرده ای وجود دارد به نام معماری سنتی و از این معماری سنتی هم عموما یک سری موارد سطحی و ظاهری اش توضیح داده میشود و نتیجه این نوع برخورد با داشته های بومی این می شود که معماری بدردبخور و زنده در امروز دنیا معماری غربی است و طبیعتا در اینچنین فضایی اکثر دانشجویان، غربزده و واداده تربیت می شوند، یعنی تربیت استعماری. درنتیجه در طراحی شهری و طراحی معماری به همان سبک و سیاق غربی طراحی می کنیم و در مرحله ساخت هم نیمی از آن را با عدم دقت و کم گذاشتن ها خراب می سازیم و درنهایت بهترین و بروزترین شهر ما که می شود تهران، از لحاظ معماری یک معماری وحشی، بی نظم و مضطرب از آب درمی‌آید. حتی برخی از مساجد ما را هم طراحی های عجیب و غریب یا شبیه هتلها از آن اصالت سبک معماری خودشان خارج کرده اند.

ما خدمت شما رسیده ایم که بواسطه شما که سابقه زیادی در طراحی و ساخت بناهای متعدد سنتی داشته اید، آشنایی پیدا کنیم اول با شیوه تربیت و آموزش معماری سنتی در گذشته که برای یک معمار حرفه ای شدن چه قواعدی مهم بود؟ و در ساخت ابنیه چه چیزهایی را رعایت می کردید؟

پدر بنده معمار بود، جد بنده هم معمار بودند البته معمارهای قدیمی. در ساخت منازل قدیمی، چند چیز را مورد نظر قرار می دادیم؛ اولاً محیطی که می خواستیم بسازیم در نظر می گرفتیم –البته بنده بیشتر در روستاها می ساختم- ثانیا سرمایه‌ی صاحب ساختمان را در نظر می گرفتیم، مردم محل ما سه طبقه بودند: یک طبقه، طبقه بکاکین و اعیان بودند که آنها هرجور که ما طرح را در نظر می گرفتیم قادر بودند که بسازند، یک طبقه، طبقه کشاورز متوسط بودند که خُب منزلهای معمولی برایشان می ساختیم، یک طبقه هم مردمان ضعیفی بودند که باید یه خانهای می ساختیم که آبرومند باشد.

 

شیوه ساخت خانه

شیوه ساخت خانه های اعیانی

ابتدا خانه های اعیانی را توضیح می دهم که صاحب ثروت بودند. در این خانه ها ما یک زمین ۴۵ در ۲۵ متر را درنظر می گرفتیم و آن را گونیا می کردیم نه مثل حالا بلکه گوشه های آن را با آجر مشخص می کردیم و پهنه های آن را درست گونیا درمی آوردیم.

نقشه های منزلی که پیاده می کردیم برخی ۶ دهلیز داشت برخی ۴ دهلیز بسته به توان مالی صاحب خانه و دو ایوان داشت. البته قبل از دوره ما چهارایوانی هم می ساختند و لی آن ساختمان ها را زمان ما نمی ساختند. دو تا ایوان می ساختیم و دو پهلوی ایوان هم دوتا دهلیز.

 

اتاق ها (البته بیان استاد معمار، بجای کلمه ی اتاق کلمه خانه بود یعنی ایشان به هر اتاق یک خانه می گویند و به کل اینها همانطور که نوشته شده منزل می گویند) متناسب با شرایط اقلیمی بودند. یعنی یک اتاق باید روبه آفتاب و آفتابگیر باشد یعنی یا طرف شمال غربی باشد یا طرف شمال شرقی (م:که در اینصورت رو به جنوب شرقی یا جنوب غربی می شد). اتاقهای تابستانی را هم رو به طرفی می گرفتیم که رو به طرف قطب باشد یعنی رو به طرف شمال باشد. البته این محل بیشتر قبله را در نظر می گرفتند و تمام این روستا رو به طرف قبله است. البته زمستان نشین و تابستان نشینش را در نظر می گرفتیم.

اتاق طَنَبی

این خانه هایی که ما می ساختیم برای اعیان، در طرف رو به قبله یک ایوان در نظر می گرفتیم و دو تا دهلیز در دو پهلویش. منتها الیه ایوان هم یک اتاق بزرگ به نام طَنَبی تابستانی در نظر می گرفتیم.

 

اتاق طنبی تابستانی را ۳ در ۷ متر می گرفتیم. باز طرف منتها الیه اش هم که به طرف شمال باید باشد، دو تا دربند و یک شاه نشین و سه تا شَرَفه (بادگیر). از بالا شرفه می خورد، باد بیاید. اینها خیلی مفصله.

داخل اتاق سه تا ایوان قرار می دادیم که ایوان وسطی را می گفتند شاه نشین. برای این اتاق سه تا شَرَفه (بادگیر) درست می کردند که تابستان سرد باشد و این ایوان منتها الیه اتاق بود که کاملا سایه باشد و آفتاب اصلا نگیرد.

این خانه ها دو تا ایوان داشت. یکی ایوان تابستانی طرف پایین با همان طَنَبی تابستانی بود و ایوان دیگر ایوان زمستانی طرف بالا بود که باید آفتاب می گرفت.

شغل افراد و کارشان را هم درنظر می گرفتیم. در زمان قدیم پنبه می چیدند، چرخ می گذاشتند، تور می بافتند، کُرک ها رو درست می کردند و ...... می بافتند. در این پهنه به غیر از ما کسی دیگر اینکار را بلد نبود. هنوز آثار این کرک ها هست و خانه ها رو هم اقلیمی می ساختیم. (۷:۰۰)

برای خانه ی اعیان دو تا سه تا اتاق در ضلع دیگر حیاط که شمال غربی می شود می ساختیم رو به آفتاب، که اینها هم زمستانی بودند. یعنی ضلع شمال شرقی و شمال غربی که رو به آفتاب بودند زمستان نشین بودند و آن طرف که پشت به آفتاب بودند تابستان نشین بودند. برای اتاق‌های اصلی که از بیرون ایوان می زدیم، ایوان را طاق جناغی می زدیم و داخلش را گره‌بندی می کردیم.

هشتی

برای ورود به منزل اعیان یه هشتی می ساختیم. برای چه هشتی هست؟ هفتی نیست؟ ششی نیست؟ نهی نیست؟ هشتی به حساب جمله‌های حروف ابجد است: اَبجَد، هَوِّز، حُطّی، کلِمَن، سَعِفَض، قَرَشَت، ثَخِّذ، ضَظَغ می شود هشت تا. برای حام ها هشتی می ساختیم. برای سایر ساختمان ها هم که آثارش هست، هشتی می ساختیم.

مهمانخانه و رعایت حریم محرم و نامحرم

از این هشتی یک مهمانخانه می ساختیم که درش از این هشتی باز میشد. میهمانی که از بیرون می آید برودتو آن اتاق و داخل منزل نرود مگر اینکه محرم باشد.

قضیه محرم و نامحرم را خیلی رعایت می کردند. محل ورودی (م: برای خانه هایی که هشتی ندارند) یک پیچی می خورد که کسی که دو در ایستاده است، داخل خانه را نبیند و اگر کاری دارد صدا کند. درب مهمانخانه که از هشتی باز می شد سبب می گردید که زن و بچه ی داخل خانه در آرامش باشند.

انتهای پیام

دیدگاه ها

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.